Egzema a AZS – czym się różnią?

Choć te nazwy bywają stosowane zamiennie, nie oznaczają dokładnie tego samego. Egzema to szeroki termin określający niezakaźne stany zapalne skóry o różnym podłożu, np. kontaktowym, łojotokowym czy alergicznym. Z kolei AZS (atopowe zapalenie skóry) to przewlekła i nawracająca postać egzemy, w której kluczową rolę odgrywają predyspozycje genetyczne, zaburzenia funkcjonowania bariery naskórkowej, odpowiedź układu odpornościowego oraz czynniki środowiskowe.

Można więc ująć to tak: każde AZS jest egzemą, ale nie każda egzema to AZS.

Czym jest egzema u niemowlaka i jak wygląda?

Zmiany skórne w przebiegu AZS mogą mieć różne nasilenie. Najczęściej obserwuje się:

• zaczerwienienie,
• suchość i szorstkość skóry,
• świąd,
• drobne grudki lub pęcherzyki,
• pękanie, łuszczenie lub sączenie się zmian.

U najmłodszych dzieci zmiany często pojawiają się na policzkach, skórze głowy i czole. Mogą także obejmować tułów, szyję oraz kończyny. Charakterystyczne jest to, że objawy mają tendencję do nawrotów – okresy poprawy mogą przeplatać się z zaostrzeniami.

Nie każda czerwona plama oznacza jednak egzemę. Podobnie mogą wyglądać potówki, podrażnienie kontaktowe czy łojotokowe zapalenie skóry. Dlatego przy nawracających lub rozległych zmianach warto skonsultować dziecko z pediatrą lub dermatologiem.

Jakie są przyczyny egzemy u niemowląt?

AZS zwykle nie ma jednej przyczyny. Najczęściej rozwija się w wyniku współdziałania predyspozycji genetycznych, nieprawidłowego funkcjonowania bariery skórnej oraz reakcji układu odpornościowego.

Objawy mogą nasilać także czynniki środowiskowe, takie jak:

• suche lub przegrzane powietrze,
• pot i wysoka temperatura,
• detergenty i substancje zapachowe,
• szorstkie materiały,
• kontakt skóry ze śliną lub innymi substancjami drażniącymi.

Ryzyko AZS jest większe, gdy choroba występowała u rodziców lub rodzeństwa. Nie oznacza to jednak, że dziecko na pewno zachoruje.

Warto też pamiętać, że alergia pokarmowa nie jest przyczyną każdego przypadku egzemy. Można ją podejrzewać szczególnie wtedy, gdy zmianom skórnym towarzyszą objawy ze strony przewodu pokarmowego, zaburzenia wzrastania albo wyraźna reakcja po konkretnym pokarmie.

Czy egzema jest zaraźliwa?

Nie. Egzema, w tym atopowe zapalenie skóry, nie jest chorobą zakaźną. Nie można się nią zarazić przez dotyk, wspólne zabawki, ubrania ani przebywanie z dzieckiem w jednym pomieszczeniu.

Uszkodzona i rozdrapana skóra jest jednak bardziej podatna na wtórne zakażenia. Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza żółte lub miodowe strupy, ropne pęcherzyki, sączenie, narastający obrzęk i zaczerwienienie, a także gorączka. W przypadku takich objawów należy skontaktować się z lekarzem.

Czy sposób żywienia może wpływać na ryzyko AZS?

Sposób żywienia jest jednym z czynników badanych w kontekście ryzyka rozwoju AZS, ale nie przesądza samodzielnie o wystąpieniu choroby. Znaczenie mają również predyspozycje genetyczne, funkcjonowanie bariery skórnej, czynniki środowiskowe oraz indywidualna reakcja układu odpornościowego dziecka.

Nie można więc zakładać, że jeden określony sposób żywienia zapobiegnie egzemie u każdego niemowlęcia. Można natomiast analizować wyniki badań dotyczących konkretnych sposobów żywienia i sprawdzać, czy w badanych grupach obserwowano różnice w częstości występowania zmian skórnych.

Czym jest WGF?

WGF to skrót od angielskiego określenia Whole Goat Milk Formula, czyli formuły opartej na pełnotłustym mleku kozim, opracowanej przez firmę DGC (Dairy Goat Co-operative). Jej skład, charakterystykę oraz znaczenie naturalnego tłuszczu mlecznego szerzej omawiamy w osobnym artykule.

Formuła WGF jest od lat dokładnie analizowana w badaniach klinicznych. Najnowsze dane, pochodzące z wieloośrodkowego badania GIraFFE, dostarczają przełomowych wniosków w kontekście prewencji egzemy. Wykazano w nich, że stosowanie mieszanki na bazie pełnotłustego mleka koziego może znacząco zmniejszać ryzyko rozwoju atopowego zapalenia skóry (AZS) u dzieci obciążonych dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku atopii.

Należy jednak pamiętać, że formuła WGF nie jest produktem przeznaczonym do leczenia już istniejącej egzemy i atopowego zapalenia skóry.

Kiedy skonsultować zmiany skórne z lekarzem?

Konsultacja jest wskazana, gdy:

• zmiany są rozległe lub bardzo swędzą,
• utrudniają dziecku sen,
• skóra pęka, sączy się albo pokrywa strupami,
• objawy szybko się nasilają,
• pojawia się gorączka,
• występują wymioty, krew w stolcu lub problemy z przyrostem masy ciała,
• zmiany nie ustępują mimo prawidłowej pielęgnacji.

Lekarz pomoże ustalić przyczynę zmian i zaproponuje odpowiednie postępowanie. Samodzielne eliminowanie produktów z diety dziecka lub matki karmiącej nie powinno zastępować diagnostyki.

Podsumowanie

Egzema u niemowląt może objawiać się suchością, zaczerwienieniem, świądem i nawracającymi zmianami skórnymi. Jej rozwój zależy od wielu czynników, w tym predyspozycji rodzinnych, kondycji bariery skórnej, środowiska oraz reakcji układu odpornościowego.

Sposób żywienia jest jednym z elementów analizowanych w kontekście ryzyka AZS, ale nie pozwala przewidzieć, czy u konkretnego dziecka pojawi się egzema. W tym obszarze badano również formułę WGF, oceniając jej możliwe znaczenie w prewencji egzemy u niemowląt. Nie jest ona jednak produktem przeznaczonym dla niemowląt z rozpoznaną już alergią na białka mleka krowiego.

Nawracające, rozległe lub sączące się zmiany skórne, a także objawy ze strony przewodu pokarmowego, wymagają konsultacji ze specjalistą. Wszelkie modyfikacje jadłospisu warto opierać na profesjonalnej diagnozie lekarskiej, unikając wprowadzania restrykcyjnych diet eliminacyjnych na własną rękę.

Najczęściej zadawane pytania

Czy egzema u niemowlaka zawsze oznacza atopowe zapalenie skóry?

Nie. Egzema jest pojęciem szerszym i obejmuje różne rodzaje zmian zapalnych skóry. Atopowe zapalenie skóry, czyli AZS, jest jednym z rodzajów egzemy, ale podobne objawy mogą występować także w innych chorobach i podrażnieniach skóry. W przypadku nawracających, nasilonych lub budzących wątpliwości zmian warto skonsultować dziecko z lekarzem.

Czy egzema u niemowlaka może być związana z alergią pokarmową?

Może, ale nie musi. Nie każdy przypadek egzemy ma związek z alergią pokarmową. Podejrzenie alergii jest bardziej uzasadnione, gdy zmianom skórnym towarzyszą wymioty, krew w stolcu, problemy z przyrostem masy ciała lub wyraźna reakcja po konkretnym pokarmie.

Czy WGF jest odpowiednie dla dziecka z alergią na białka mleka krowiego?

Nie. Formuły WGF nie należy stosować jako zamiennika przy rozpoznanej ani podejrzewanej alergii na białka mleka krowiego. Zawiera ona białka mleka koziego, które ze względu na podobieństwo do białek mleka krowiego mogą wywoływać reakcje krzyżowe. Wybór odpowiedniej formuły powinien zostać ustalony z lekarzem.

Czy można samodzielnie zmienić sposób żywienia dziecka z egzemą?

Nie należy zmieniać mleka ani wprowadzać diety eliminacyjnej wyłącznie na podstawie wyglądu skóry. Egzema może mieć różne podłoże, dlatego najpierw warto skonsultować dziecko z pediatrą, dermatologiem lub alergologiem. Niepotrzebne eliminowanie ważnych produktów z diety może ograniczać podaż składników odżywczych, dlatego takie postępowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza lub dietetyka.

Bibliografia

1. N Engl J Med. 2008; 358: 1483-1494.
2. J Allergy Clin Immunol. 2020; 145: 1182-1193.
3. Clin Nutr. 2026; 63: 106707.

Ważna informacja: Karmienie piersią jest najlepszym sposobem żywienia niemowląt, a każdą zmianę sposobu karmienia należy skonsultować z lekarzem.